Strona domowa dr n. med. Marka Krasuskiego


Idź do treści

o ORTOPEDII

dr n. med. Marek Krasuski

Ortopedia, pojęcie i definicja.


--------------------------------------------------------------------------------


Ortopedia to dział medycyny klinicznej i nauka zajmująca się rozpoznawaniem i leczeniem wad rozwojowych i nabytych zniekształceń i zaburzeń czynności narządu ruchu. Obejmuje cały okres życia ludzkiego. Ortopedia ma ścisły związek z m.in. biomechaniką, chemią, mechaniką. W zakres działania ortopedii wchodzą: wady wrodzone i rozwojowe powstające w życiu płodowym, po urodzeniu, w okresie wzrostu, rozwoju i starzenia się człowieka; zapalenia swoiste, nieswoiste i odczynowe narządu ruchu i ich następstwa; zniekształcenia i dysfunkcje po porażeniach wiotkich i spastycznych; następstwa urazów narządu ruchu; chorób nowotworowych narządu ruchu; następstwa zaburzeń hormonalnych, odżywczych i chorób układowych w obrębie narządu ruchu. Zrozumienie ortopedii zależy od opanowania zagadnień związanych z anatomią, fizjologią i patofizjologią narządu ruchu, prawidłowych i nieprawidłowych zjawisk biomechanicznych zachodzących w narządzie ruchu, zagadnień kompensacji (wyrównania, zastąpienia) kalectwa i utraconych czynności. Znajomość mechanizmów ruchowych pozwala na ich poprawienie, gdy zostaną uszkodzone zarówno na drodze leczenia zachowawczego jak i operacyjnego. Wiedza w zakresie etiologii, objawów i leczenia chorób narządu ruchu pozwala też na rozwój zasad profilaktyki w ortopedii. Rozpoznawanie wad i chorób ortopedycznych opiera się na badaniu klinicznym przy współudziale badań dodatkowych, głównie radiologicznych, scyntygrafii, jądrowego rezonasu magnetycznego, elektrodiagnostyki, histologicznych i biochemicznych.

Znajomość anatomii narządu ruchu ma podstawowe znaczenie w rozpoznawaniu i leczeniu chorób ortopedycznych. W leczeniu, ortopedia ma ścisły związek z rehabilitacją i bioinżynierią. Leczenie ortopedyczne obejmuje stosowanie nowoczesnych unieruchomień kości i stawów gipsowych i z tworzyw sztucznych, stosowanie aparatów ortopedycznych (ortez); zabiegów operacyjnych rekonstrukcyjnych wykonywanych na mięśniach, więzadłach, stawach i kościach; w leczeniu operacyjnym wykorzystuje się rozmaitego typu stabilizatory implantowane wewnętrznie (podskórnie) i zewnętrznie (mocując je do układu szkieletowego poza skórą), a także protezy stawów, czasami z zastąpieniem fragmentu kości (np. w onkologii ortopedycznej). Leczenie uzupełniającym są zabiegi fizyko- i kinezyterapeutyczne, a także farmakoterapia.

Rozwój ortopedii sięga okresu starożytności. W starożytnej Grecji akcentem ortopedycznym są opisy anatomii układu kostnego, stawowego i więzadłowo-mięśniowego ( Hegetor), Ojciec medycyny Hipokkrates zajmuje się także leczeniem urazów kości i stawów. W starożytnym Rzymie, Grek Galen (129-199 p.Ch.). zajmuje się "medycyną sportową" opisując urazy i leczenie narządu ruchu u gladiatorów. W Świecie Arabskim Grek Paul of Aegina (625-690) opisuje leczenie złamań i zwichnięć. Pers Abu Mansur Muwaffak opisuje leczenie złamań unieruchomieniem plastrowym. Do Europy osiągnięcia ortopedii zawędrowały w XII w. poprzez Grecję z krajów arabskich. Przełomem wiedzy w chirurgii urazowej i ortopedycznej było opublikowanie przez Ambrożego Pare (1510-1590) ojca chirurgii francuskiej dzieła "Dix Livres de la Chirurgie" omawiającego anatomię i fizjologię narządu ruchu oraz zasady leczenia chirurgicznego, głównie amputacji. Za ojca współcześnie rozumianej ortopedii uważa się jednak francuskiego profesora Nicholasa Andry (1658-1759), który w 1741 roku opublikował książkę "Ortopedia", omawiającą patologię i sposoby leczenia deformacji kostnej dzieci. W okresie tym uznawany za ojca angielskiej medycyny Thomas Sydneham (1624 -1689) opisuje objawy leczenie choroby reumatyczne i zmiany zachodzące w stawach. Angielski cyrulik-chirurg Percivall Pott (1714-1788). W r. 1756 opisuje leczenie złamania dolnej 1/3 piszczeli zwanej później "złamaniem Potta", a ponadto rozpoznaje i leczy ropień gruźliczy kręgosłupa powikłany złamaniem i paraplegią ("paraplegia gruźlicza Potta"). Włoch z Mediolanu Giovanni Battista Monteggia (1762-1815) opisuje w 1814r. leczenie złamania przedramienia. Typ złamania do dziś nosi nazwę "złamania Monteggia". Inny typ złamania przedramienia opisuje także w 1814 chirurg z Dublina Abraham Colles (1173-1843). Przykurcz rozścięgna dłoniowego i jego charakterystyczny obraz kliniczny podaje Baron Guillaume Dupuytren (1777-1835) (przykurcz Dupuytrena). Nowe zasady amputacji kończyn dolnych wprowadza w 1842 r. Anglik z Edynburga James Syme (1799-1870). Opis objawów i leczenie ropnia w piszczeli opisuje w 1832r. Sir Benjamin Brodie (1786-1862) wcześniej wydaje książkę: "On the Diseases of Joints" (1819). William John Little (1810-1894) opisuje w 1862r sposoby leczenia ortopedycznego dzieci i młodzieży w porażeniach spastycznych (ch. Littla).

Do XX wieku zasłużonymi w ortopedii i traumatologii było jeszcze wielu; wśród nich: Joseph Lister (1827-1912), Jean-Martin Charcot (1825-1893), Theodor Kocher (1841-1917), Sir James Paget (1814-1899), Sir William Macewen (1848-1924) (twórca osteotomii), Richard von Volkmann (1830-1889) (opis patologii przykurczu i porażenia niedokrwiennego mięśni), Harold Bennett(1837-1907), Hugh Thomas (1834-1891), Sir William Arbuthnot Lane (1856-1938), Fritz de Quervain (1868-1940), Friedrich Trendelenburg (1844-1924), Louis Xavier Edouard Leopold Ollier (1830-1900) (pionier przeszczepów kostnych; pierwszy opis dyschodroplazji). Na rozwój ortopedii olbrzymi wpływ wywarł Wilhelm Conrad Rontgen (1845-1923), odkrywca promieni X i tym samym diagnostyki radiologicznej kości i stawów.

Rozwój radiologii rozpoczął nową erę rozpoznawania chorób kości. George Clemens Perthes rozpoznaje dzięki promieniom X i opisuje w 1914 jałową martwicę głowy kości udowej (dziś nazwaną ch. Pertesa), Na ortopedię XX w. szczególny wpływ wywarli: Robert Osgood (1873-1956), Albert Hoffa (1859-1907), Jacques Calve (1975-1954), Arthur T. Legg (1874-1939) (ch. Calve-Legg-Perthes), Russel A. Hibbs (1869-1932) (opisuje sposób usztywnienia kręgosłupa i leczenia operacyjnego skolioz), Sir Robert Jones (1855-1933), który w 1896 opisuje pierwszy raport o zastosowaniu promieni X, następnie wydaje k. "Urazy stawów" (1915), a następnie "Chirurgię ortopedyczną" pierwszy nowoczesny podręcznik omawiający diagnostykę i leczenie urazów układu kostnego. W 1927, Rosjanin M. J. Arinkin dokonuje punkcji mostka dla badań szpiku kostnego i zapoczątkowuje badania histopatologiczne chorób nowotworowych układu kostnego. Thomas Porter McMurray (1888-1949) wprowadza osteotomię kości udowej, a ponadto rozwija diagnostykę stawu kolanowego; Ricardo Galeazzi (1866-1952) rozwija leczenie skolioz oraz wrodzonego zwichnięcia stawu biodrowego u dzieci; opisuje charakterystyczny typ złamania przedramienia w 1934 r nazwanego później złamaniem Galeazzi'ego.

Odkrycie przez Sir Alexander Flemming pencilliny daje i w ortopedii nowy wymiar leczenia infekcji układu kostno-stawowego. Do wielkich ortopedów, którzy wpłynęli na jej rozwój po II Wojnie Światowej należy zaliczyć: Willis Campbella (1880-1941) zajmującego się przeszczepami kostnymi, leczeniem zmian zwyrodnieniowych stawów, autora fundamentalnych prac z zakresu ortopedii omawiających sposoby i techniki operacyjne; Sir Reginald Watson-Jones (1902-1972) autora podstawowej w chirurgii urazowej książki "Fractures and Joint Injuries" (1940), która wyznacza standardy leczenia aktualne po dzień dzisiejszy, Austin T. Moore (189-1963) wprowadził metalową protezę głowy kości udowej. W 1950, Sir John Charnley (1911-1982) wydaje książkę o leczeniu nieoperacyjnym złamań ("The Closed Treatment of Common Fractures"), wprowadza aktualny typ do dziś protezy stawu biodrowego, wykorzystywanego w leczeniu urazów i zmian zwyrodnieniowych biodra. Wprowadza protezy biodra z użyciem teflonu i wysokocząsteczkowego polyethylenu. Daje to początki dla dalszego rozwoju jednego z najbardziej rozwijającego działu ortopedii - endoprotezoplastyki.

W Polsce pierwsze oddziały ortopedyczne powstały w latach międzywojennych w Poznaniu, Lwowie, Warszawie i Krakowie. Pierwszą katedrę ortopedii otworzył Ireneusz Wierzejewski (uznawany za ojca polskiej ortopedii) w 1923 r. w Poznaniu. W roku 1928 powstało Polskie Towarzystwo Ortopedyczne i Traumatologiczne, które działa z przerwą wojenną do dzisiaj. Do rozwoju ortopedii w tym okresie przyczynili się doc. J. Zaremba, doc. W. Łapiński, Prof. A. Gruca.

Po II Wojnie Światowej oddziału ortopedyczne powstawały na bazie oddziałów urazowych. W Poznaniu reaktywowano od razu Klinikę ortopedii, którą kierował przez wiele lat W. Dega. W 1948 r. powołano Klinikę Ortopedii w Warszawie na bazie Instytutu Urazowego. Kierownikiem Kliniki zostaje Prof. Adam Gruca. W 1952 roku Prof. Marian Garlicki organizuje Klinikę Ortopedii w Bytomiu. Kolejno otwierane są inne kliniki, w Gdańsku, w 1957 w Lublinie (Prof. Piątkowski) i Krakowie, w 1962 we Wrocławiu, w 1964 w Łodzi. W 1966r Prof. Tomasz Żuk organizuje Klinikę Ortopedii w Szczecinie w Pomorskiej Akademii Medycznej.

Twórcami powojennej ortopedii w Polsce byli Prof. Adam Gruca, Prof. Marian Garlicki, Prof. Donad Tylman, Prof. Tomasz Żuk, Prof. Artur Dziak, Prof. Hlawaty, Pof. G. Wejsflog, Prof. Andrzej Wall, Prof. Andrzej Skwarcz


Powszechnie przyjętym symbolem ortopedii jest "drzewo Andry 'ego". Symbol przyjął się z uwagi na fakt wprowadzenia przez Andry `ego terminu "ortopedia" i wydania dzieła w 1741 roku na okładce którego umieszczono skrzywione drzewo podparte prostym kijem.

________________________________________



Literatura: 1. T.Żuk, A.Dziak, A.Gusta: Podstawy ortopedii i traumatologii, PZWL, Warszawa 1980; 2. A. Dziak: J.W. Frymoyer (red) The Adults Spine, Raven Press New York 1991;






Powrót do treści | Wróć do menu głównego